Nghĩa trang hàng keo phần 2

Ở Hòn Cau có một nghĩa địa lưu dấu vết gần 200 ngôi mộ.

Một số mộ có bia tạc tên người, ngày chết vào những năm 1942 – 1944. Nơi ấy trước kia có một cơ sở lao động khổ sai mang tên Sở tù Hòn Cau.

Thời kỳ xây dựng hải đăng Bảy Cạnh (1883 – 1884) đã có khá nhiều tù nhân chết vì đòn roi và khổ sai quá mức. Rải rác trên các triền núi ở Bảy Cạnh, Hòn Tre, Núi Chúa, núi tà cú xem thêm, những kíp tù khổ sai thỉnh thoảng lại gặp hài cốt của những người tù trên đường vượt ngục phải nằm lại vì đói rét, bệnh tật.

hang-keo-2

Ở Cỏ Ống có khoảng gần trăm ngôi mộ, chôn rải rác. Phần lớn những người chết ở Cỏ Ống thuộc về thời kỳ trước 1945. Khi ấy có một sở tù chuyên trồng rau, chăm sóc dừa và cấy lúa.

Họ chết nhiều vì bệnh sốt rét. Từ năm 1946 – 1954, thực dân Pháp bỏ sở tù này. Năm 1960, Mỹ - ngụy cho mở con đường và làm sân bay tại Cỏ Ống. Có bốn người đã chết vì đào hố thám sát tại sân bay, vì làm đường, núi lở, cây đè.

Hàng vạn nấm mồ ở Hàng Dương và Hàng Keo cần được bảo tồn trước hết như một di tích lịch sử. Đó là chứng tích tội ác của đế quốc, thực dân đối với dân tộc ta trong hơn một thế kỷ xâm lược.

Nghĩa trang Hàng Keo và Hàng Dương còn mang tính chất một nghĩa trang quốc tế. Nhiều người yêu nước của các dân tộc Lào, Cam-Pu-Chia, Thái Lan, Quảng Châu Loan (Tô giới Pháp ở Trung Quốc) đã bị đày ải và hy sinh tại đây (từ 1862 – 1954). 89 tội phạm chiến tranh Nhật Bản cũng đã bị đày ở đây trong những năm 1947 – 1950. Có ít nhất là hai người đã gửi xác lại.

hang-keo-con-dao

Bao trùm lên những đặc điểm riêng biệt ở nghĩa trang này là tội ác của đế quốc thực dân đối với dân tộc ta và các dân tộc bị áp bức.

Quy hoạch tôn tạo nghĩa trang Hàng Keo, Hàng Dương, những tấm bia kỷ niệm sẽ dựng lên ở Cỏ Ống, Bến Đầm, Hòn Cau, Bảy Cạnh, Chuồng Bò là biểu tượng của lòng ngưỡng mộ, kính trọng của thế hệ chúng ta với những người đã xả thân vì độc lập tự do của Tổ quốc.

Sự hy sinh vô cùng to lớn của nhiều thế hệ những người yêu nước, những người cách mạng và những người cộng sản Việt Nam trong hơn một thế kỷ đấu tranh giành độc lập cho dân tộc Việt Nam chính là linh hồn của di tích lịch sử nghĩa trang Hàng Keo, Hàng Dương.

No Responses

Leave a Reply

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *